Omgevingswet en participatie (blog)

 

home / updates

Participatie? Omgevingscommunicatie?

Mijn gemeente heeft nog een lange weg te gaan

Blog


Nieuwbouw, not in my backyard? Marjan Derksen, partner bij OSAGE, is de beroerdste niet. Laat maar komen, die 2 woontorens van 25 en 33 meter hoog vlak achter mijn huis, dacht ze. Totdat de gemeente hier zó belabberd over communiceerde, dat ze alsnog in de weerstand schoot.

Marjan over hoe je als gemeente met slechte communicatie zelfs je medestanders tegen je in het harnas jaagt. En waarom helder, toegankelijk en respectvol communiceren straks nóg belangrijker is.

Aan de andere kant van de tafel

Hoe betrek je mensen bij veranderingen in hun leefomgeving, en hoe creëer je draagvlak? Als adviseur bij omgevingscommunicatie en participatietrajecten houd ik me al jaren met die vragen bezig. Interessant dus om nu eens aan de andere kant van de tafel te zitten. Niet als ingehuurde communicatieprof, maar als bewoner.

Creatieve hotspot

Laat ik beginnen bij het begin. Ik woon in een 19e-eeuws pand gelegen aan een 19e-eeuws parkje in het centrum van een middelgrote stad. (Ja, ik ben een bofkont.) In de straat achter dit parkje liggen 2 leegstaande bedrijfspanden. De gemeente is van plan om deze te transformeren tot een gemengd woon-werkgebied gericht op creatieve en innovatieve bedrijvigheid. Een creatieve hotspot waar wonen en werken elkaar versterken. Ik bedoel maar: wie kan daar nou tegen zijn?

Woontorens

Het antwoord is: ongeveer de hele buurt. Want hoe gaat die creatieve hotspot eruitzien?

  • 2 nieuw te bouwen woon- en werkblokken (daar kan iedereen wel mee leven).

  • een ondergrondse parkeergarage (hier worden mensen wat zenuwachtig: bij recente ondergrondse bouwwerken hebben tot de nodige schade aan huizen geleid).

  • 2 woontorens van 7 en 9 verdiepingen hoog (en dat willen de buurtbewoners dus écht niet, torens in hun achtertuin of uitzicht).

Marjans  backyard

Marjans backyard

Nimby

In tegenstelling tot de meeste van mijn buren sta ik welwillend tegenover de plannen. Ja zeg, er is me nogal een woningtekort in mijn stad. En omdat ik hier toevallig woon als een god in Frankrijk zou er nooit meer iets mogen veranderen? Ik neem mij voor om verre te blijven van de Not In My Backyard-reflex en positief tegenover de voorstellen te staan.

Ik hou het lang vol...

Dat gaat best lang goed. Ok, de nieuwsbrieven van de gemeente lijken wel erg veel op reclamefolders voor de projectontwikkelaar. En wanneer mag je als inwoner je mening geven? Midden in de zomervakantie, als de kans groot is dat je weg bent. Niet erg netjes.  Maar ach. Voor een creatieve hotspot moet je wat over hebben.

Toch in de weerstand

Ook tegenover mijn buren blijf ik positief. Kom op jongens, de gemeente moet ook wat. We kunnen niet overal tégen zijn. Tot vorige week. Toen kreeg ik weer een brief van de gemeente, en schoot ik alsnog in de weerstand.

Hoe komt dat, vroeg ik mijzelf af. Ik zet mijn 4 belangrijkste ergernissen op een rij. Gemeenten in Nederland, doe er jullie voordeel mee!

Ergernis 1: bewoners krijgen geen gelijke informatiepositie

Vorige zomer konden bewoners hun ‘zienswijze’ geven. Dat wil zeggen: ze konden hun mening geven over de voorstellen, hun zorgen uiten en alternatieven aandragen. De gemeente heeft al deze zienswijzen netjes op een rij gezet en overal op gereageerd. In vrijwel elke reactie verwijst de gemeente naar een plan of studie of onderzoek. Een ‘bezonningsstudie’, een cultuurhistorische effectrapportage, een hoogbouw effectrapportage, een eerder opgesteld bestemmingsplan, een masterplan, een quickscan, een fotostudie…

Het houdt niet op. Zoveel studies en plannen? Die wil ik weleens van dichtbij bekijken. Helaas, na lang zoeken kan ik er maar een paar vinden. Let wel: ik zeg niet dat ik ze niet mag inzien, of dat ze niet beschikbaar zijn. Ik zeg alleen dat ik ze al googelend op de website van de gemeente niet kan vinden.

Kom op gemeente! Hoe moeilijk kan het zijn om alle stukken op één plek bij elkaar te zetten? En die dan voor iedereen toegankelijk te maken? Gewoon doen!

Ergernis 2: verbloemend en onduidelijk taalgebruik

De 2 woontorens worden voortdurend omschreven als ‘twee slanke hoogte-accenten’. Waarom? Bij mij roept dat irritatie op. We hebben het hier toch gewoon over 2 flats van 27 en 33 meter hoog? Waarom wordt dat niet zo genoemd? Neem nou de volgende zin: Een zorgvuldige overgang wordt bewerkstelligd door een afnemende bouwhoogte naar de randen van het gebied en een precieze plaatsing van de hoogteaccenten. Wat stáát hier in godsnaam? Er komen 2 blokken laagbouw met in het midden 2 woontorens? Zeg dat dan gewoon.

En van de volgende alinea schiet ik in de lach: In het bebouwingsbeeld op afstand is gezocht naar een manier om het getransformeerde woongebied zichtbaar te maken door middel van de torens. Die zorgzame gemeente! Die is bang dat mensen hun nieuwe huis niet meer kunnen vinden. Gelukkig hebben we straks 2 slanke hoogte-accenten die de weg wijzen!

Ergernis 3: geen antwoord geven

Buurtbewoners die een woontoren in hun achtertuin krijgen – nee, niet letterlijk maar gevoelsmatig – zijn bang voor inkijk én ze vrezen dat de torens de zon uit hun tuin wegnemen. Bij beide zorgen kan ik me iets voorstellen. De reactie van de gemeente? De afname van privacy is gezien de afstand tot de dichtstbijzijnde woningen en het feit dat sprake is van stedelijk gebied niet onevenredig nadelig. Er is een verbeterde bezonningstudie uitgevoerd, waarbij de conclusie is dat voor de omliggende woningen wordt voldaan aan de lichte als aan de zware TNO-norm.

In het eerste deel van de reactie kan ik me inhoudelijk best vinden – sorry buren! Wie in de stad woont heeft nou eenmaal te maken met anderen. Van het tweede deel van de reactie word ik weer boos. Hoezo een verbeterde bezonningsstudie? Verbeterd ten opzichte van wat? En wat houden die lichte en die zware TNO-norm in? Worden wij geacht dat te weten?

Beter zou zijn om een concreet antwoord te geven. Iets als: omliggende woningen krijgen inderdaad te maken met meer schaduw en dus minder zon. In de zomer zal het gaan om ongeveer een half uur extra schaduw per dag. Zo weten mensen tenminste waar ze aan toe zijn.

Een ander voorbeeld. Eerst de zienswijze van een bewoner: Op 17 juli werd ons uitgelegd dat de hoogbouw een noodzaak was. De stad wil immers een quota aan woningen halen en daarvoor is hoogbouw nodig. Maar dat kan uitstekend met laagbouw. Met daarbij voorstellen hoe min of meer hetzelfde aantal woningen bereikt kan worden zonder die torens. Dan de reactie van de gemeente: Hoogbouw betreft geen noodzaak, maar is een vorm van verdichting. De gemeente is van oordeel, dat dit op een zorgvuldige en passende wijze gebeurt. Heh? Er wordt totaal niet gereageerd op de suggesties van de bewoner. En los daarvan ben ik het nu ook even kwijt. In alle nieuwsbrieven van de gemeente werd beweerd dat hoogbouw noodzakelijk is om aan genoeg woningen te komen. Blijkt die noodzaak nou wel mee te vallen?  

Ergernis 4: bewoners niet serieus nemen

Er heeft een aantal gesprekken plaatsgevonden met onder meer de wethouder. Dit heeft niet tot aanpassing van de plannen geleid, maar dat maakt nog niet dat de buurtbewoners niet serieus worden genomen. Zo staat het in de stukken die naar de raad gaan.

Maar lees ik de samenvatting van de zienswijzen, dan bekruipt mij zo nu en dan een ander gevoel. Bijvoorbeeld bij de zorg van diverse bewoners over de verwachte toename van het verkeer. Zoals een bewoner het stelt: Er zijn al weinig parkeerplaatsen op zondag. Met veel mensen op bezoek naar de toren kunnen wij niet parkeren. Hoe reageert de gemeente op zijn zorgen? Het aantal beschikbare parkeerplaatsen is op zondag en op een doordeweekse dag even groot. Waarschijnlijk wordt gedoeld op een verschil in bezetting. Ja, heel goed gemeente. Dat wordt inderdaad bedoeld.

De Omgevingswet maakt heldere communicatie straks nóg belangrijker

Waarom zou je als gemeente iets met bovenstaande ergernissen doen? Omdat de Omgevingswet eraan komt! Deze operatie grijpt diep in in de manier van werken van overheden. Het is de bedoeling dat gemeenten, provincies, waterschappen straks alles in samenwerking met hun inwoners doen: plannen en beleid maken, uitvoeren en evalueren. Dat lukt alleen als je helder, toegankelijk en respectvol communiceert. En daar kun je volgens mij als gemeente niet vroeg genoeg mee beginnen.

 
Marjan Derksennieuws